Harry Potter – dobry czy zły?

Pod takim tytułem Gabriele Kuby, niemiecka socjolog opublikowała w 2003 roku swoją analizę serii o Harrym Potterze. Książka ta, rozszerzona przez Autorkę o omówienie tomu piątego i przetłumaczona przez Dorotę i Wojciecha Muszyńskich, jest dostępna w języku polskim od 2006 roku.

Z przedmowy: Ważne jest znalezienie tej odpowiedzi (na tytułowe pytanie), ponieważ Harry Potter nie jest zwykłą książką (…) Jest długofalowym projektem kulturowym, który wywiera wpływ na całe pokolenia i przez to staje się społeczną rzeczywistością (s. 9).

Dziś, z perspektywy kilkunastu lat widzimy, jak mocno ten projekt zadziałał. Przykładem niech będzie reakcja na decyzję lisowskich rodziców, którzy wystąpili do dyrekcji szkoły, w której uczą się ich dzieci z petycją o usunięcie z listy lektur książki o Harrym Potterze. Skorzystali z konstytucyjnego prawa do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (nie żądali przecież zakazu omawiania H. P. przez wszystkich uczniów w Polsce), a ich decyzja spotkała się, z co najmniej  – niezrozumieniem. Jak można było wyłamać się ze stada, z tłumu, idącego posłusznie pod sztandarami „nowoczesności” i „tolerancji”? A więc padły określenia: ciemnogród, zacofanie, oszołomstwo. Pogarda, potępienie, szyderstwo i politowanie przeplatały się ze sobą w komentarzach. Zastanawiam się, czy włączyli się  w ten „koncert” także ci, co to „zawodowo” zajmują się tropieniem wszelkiej niepoprawności i „myślozbrodni”? Optymistyczne, że pojedyncze głosy chwaliły decyzję świadomych lisowskich rodziców.

Kiedyś osoby dysponujące większą wiedzą, zdolne do samodzielnego myślenia, decydowania i ponoszenia odpowiedzialności za swoje życie, nazywano – elitą! Dziś to słowo (jak i wiele innych) tak bardzo zmieniło swoje znaczenie, że aż może być obraźliwieodebrane .

Gabriele Kuby – dojrzała, wykształcona, autorka kilku książek tak opisuje czas spędzony na czytaniu i analizowaniu kolejnych tomów: męką było dla mnie spędzanie godzin, dni, tygodni, miesięcy w świecie Harry’ego Pottera. Zdarzało się, że trucizna przenikała moją skórę i zaciemniała wewnętrzny świat. Jak więc musi wyglądać to u dzieci? Wiem od rodziców, że ich dzieci miały podczas czytania Harry’ego Pottera koszmary, a mimo to bardzo chciały wiedzieć: „co będzie dalej”. Zajęłam się Potterem, ponieważ byłam wstrząśnięta rozmiarem zaślepienia. Nie sądziłam, że jest to możliwe: oto stoję przed tajemnicą zła (s. 82). Wcześniej na s. 18. możemy przeczytać takie zdanie: Jeśli zna się treść, a unika wejścia w trans, staje się ona jednoznaczna. Pada słowo „trans”. Tak, lektura Harry’ego Pottera wprowadza w trans (…) dostęp do podświadomości uzyskiwany jest przez: 1. zalew informacjami;  2. bardzo szybkie zmiany obrazu, tak że intelekt traci kontrolę;  3.wytwarzanie stanu wysokiego napięcia; 4. zagmatwanie i unieważnianie normalnych punktów orientacyjnych, przede wszystkim naturalnych kryteriów dobra i zła. Ten czwarty punkt, to nie jest ta stale „sztandarowo” wspominana „walka dobra ze złem”, dla której warto wejść w świat magii Harrego Pottera. Ta walka toczy się tylko pozornie, bo nie ma pozytywnego bohatera, który chciałby zło pokonać. Harry robi wszystko, żeby Howgart trwał, a on sam mógł w nim przebywać, mimo przeplatającej się w każdym momencie grozy, wstrętu i strachu. Z tego świata zła nie ma wyjścia. Rzekomo niegroźny tom pierwszy (ten, który dotyczył szkoły w Lisowie) pełen jest zaklęć, krwi, magii, straszydeł, groźnych stworzeń, demonicznego opętania, a w końcu bezpośredniego spotkania z diabłem. (…) Wyrafinowana inteligencja dzieła polega na systematycznym dezorientowaniu, czym jest dobro, a czym zło, poprzez długie przyzwyczajanie do tego, co straszne, wzbudzające wstręt, przez fascynację magią i jej upowszechnienie (s. 32). Metoda dezorientacji (…) widoczna od pierwszych stron, w każdym następnym tomie tylko się nasila. Treści są coraz bardziej obrzydliwe, coraz straszniejsze  i dziksze. Sceny bezpośredniego spotkania z Voldemortem są coraz okrutniejsze i trwają dłużej. Wielki rytuał krwi na cmentarzu jest w tomie czwartym rozciągnięty na 34 strony: Harry zakneblowany i przywiązany do grobu, sługa Valdemorta odcina sobie rękę, kaleczy Harrego, żeby uzyskać krew potrzebną do rytuału, dodaje to do kotła, w którym powstanie eliksir dla demona, wcześniej wrzucono do niego stworzenie podobne do małego dziecka, z odrażającą, przypominającą łeb węża – twarzą. Z tomu na tom postępuje fundamentalne przemieszczenie wartości, wymieszanie atrybutów dobra i zła, co powoduje chaos w odczuciach czytelnika.  Własny osąd, sumienie zostają zaburzone – czytelnik gubi orientację. Fascynacja złem uczyniła Harry’ego Pottera globalnym miliardowym interesem.(…) W duchową pustkę społeczeństwa, w którym chrześcijaństwo utraciło swoją kształtującą siłę, wlewa się niczym górski potok magia w formie czarów, czarnoksięstwa i satanizmu (s. 12). Pytanie o dobro i zło jest w czasach „płynnej ponowoczesności” uważane za zbędne i przestarzałe. Możemy przymknąć oczy na łatwe do przewidzenia skutki naszego działania. Nie unikniemy jednak cierpienia z tego powodu (s. 9).