Powrót do Raju? [felieton Heleny Grembeckiej]

Uwaga! Przepraszam, jest błąd w tekście!

w zdaniu: „Dr T. Seyfried bardzo dokładnie i w przystępny sposób analizuje i wyjaśnia, czym jest rak, czym żywią się komórki nowotworowe: glukozą i (powinno być!) GLUTAMINĄ – i nie ma innych komórek rakowych, które czerpią energię z innego paliwa”.

Witam!
To oczywiste, że nie było jednej, identycznej diety łowców-zbieraczy, jeśli żyli w tak różnych środowiskach. Jedli to, do czego mieli dostęp. W zimnych rejonach zwierzęta mają większą ilość tłuszczu (szczególnie morskie), a rośliny są tylko sezonowo i bez obfitości. W ciepłych – też się bardziej tłuste zdarzają.
P. Klaudiusz napisał: „przeanalizowano 15 wysokiej jakości badań obejmujących 11 WSPÓŁCZESNYCH (moje podkreślenie) populacji łowiecko-zbierackich”. Owszem, także współcześni Hadza, którzy jedzą zbyt dużo miodu, mają próchnicę zębów i miażdżycę pewnie też.

Miażdżyca jest nierozłącznie związana z konsumpcją cukrów!
Mumie, które badano, to z jakiego okresu pochodzą? Znalazłam, że – liczą ponad 4000 lat, czyli raczej – neolit proszę Pana. „Wykonaliśmy tomografię komputerową całego ciała 137 mumii z czterech różnych regionów geograficznych lub populacji liczących ponad 4000 lat”. Jedli i zboża, i produkty mleczne. A mumifikowano raczej bogatych, którzy sobie dogadzali.

„Szacuje się, że co piąta osoba w Europie i niemal każdy dorosły Azjata mają zaburzoną zdolność trawienia laktozy”. https://www.euroimmun.pl/nietolerancja-laktozy-mamy-to-w-genach/
To cukier mleczny, a KAZEINA? co z narkotycznymi peptydami KAZOMORFINAMI, które rozszczelniają jelito, dostają się do krwi i przez stany zapalne w naczyniach mózgowych przekraczają barierę krew-mózg?
Co ze zwierzęcymi hormonami płciowymi w mleku i dzisiaj dodatkowo z całą trującą chemią z paszy, leków i dezynfekcji dojarek?

Finansowanie badań przez przemysł farmaceutyczny ZWYKLE PROWADZI do konfliktu interesów!

„Czy istnieje jedno gigantyczne randomizowane badanie, w którym dzieci otrzymujące **cały** kalendarz szczepień porównano przez wiele lat z dziećmi celowo nieotrzymującymi żadnych szczepień? NIE.
A dlaczego NIKT tak istotnego badania jeszcze NIE zrobił? Może dlatego, że takie mniejsze, obserwacyjne, wielu pediatrom uświadomiły, jak szczepienia działają na zdrowie dzieci? Że te w pełni zaszczepione częściej: chorują, są hospitalizowane i niestety, więcej jest zgonów w tej grupie dzieci!

„myląc **glutaminę z glutationem**”, tak POMYLIŁAM się, ale kiedy przeczytałam zamieszczony tekst, zaraz zauważyłam i przeprosiłam!

Wie Pan co myślę, że Pan się czepia różnych drobiazgów, pomyłek, ale nie dotyka istoty problemu!
Pana komentarze bardzo przypominają te, którymi nas raczył p. Anty-… – dużo gadania i moralizowania, a treści istotnych – jakby mniej. Tak mi się skojarzyło, że pełni Pan rolę „dobrego policjanta”, kiedy p. Anty-… z dużym zaangażowaniem starał się być „złym policjantem”.

Dużo czasu przeznaczam na czytanie artykułów, badań, ale nie robię tego z zawodowego obowiązku.
A Pan? Czy tylko realizuje swoją pasję? Czy może jest inaczej?

Pani Heleno,
dziękuję za odpowiedź. Zacznę od rzeczy prostych: skoro przyznaje Pani, że nie istniała jedna dieta łowców-zbieraczy, to w tej kwestii właściwie się zgadzamy. Podobnie z glutaminą i glutationem — zauważyła Pani pomyłkę i ją sprostowała, więc nie ma sensu tego dalej wałkować.
Natomiast kilka pozostałych kwestii zdecydowanie nie jest „czepianiem się drobiazgów”.
Pisze Pani, że **miażdżyca jest nierozłącznie związana z konsumpcją cukrów**. To zbyt kategoryczne. Nadmiar cukrów może zwiększać ryzyko metaboliczne, ale jednym z najlepiej udokumentowanych czynników przyczynowych miażdżycy jest długotrwała ekspozycja na lipoproteiny apoB, przede wszystkim LDL.
Co do mumii i Hadza: „spanning more than 4000 years” oznacza okres obejmujący ponad 4000 lat, a nie że wszystkie mumie miały ponad 4000 lat. Wśród badanych byli także łowcy-zbieracze Unangan z Aleutów, u których stwierdzono zmiany miażdżycowe, więc argument „to neolit, jedli zboża i mleko” nie wyjaśnia całego wyniku. Z kolei zdanie, że Hadza „miażdżycę pewnie też mają”, jest już czystym przypuszczeniem. **„Pewnie” nie jest wynikiem badania.**
W sprawie laktozy również nie podałem laktazy jako dowodu, że każdy powinien pić mleko. Podałem ją jako kontrprzykład wobec tezy, że metabolizm współczesnego człowieka jest „identyczny” z metabolizmem człowieka sprzed tysięcy lat. Nie jest. Utrzymywanie aktywności laktazy u dorosłych jest klasycznym przykładem niedawnej adaptacji genetycznej człowieka.
Kazomorfiny rzeczywiście istnieją. Podczas trawienia kazeiny mogą powstawać peptydy o aktywności opioidowej. Kwestionuję natomiast przedstawienie jako ustalonego faktu całego łańcucha:
**kazeina → kazomorfiny → „rozszczelnienie jelita” → krew → stan zapalny naczyń mózgowych → przekroczenie bariery krew–mózg → choroba.**
EFSA przeanalizowała właśnie ten problem i nie ustaliła związku przyczynowego między doustnym spożyciem beta-kazomorfin a przypisywanymi im chorobami przewlekłymi.
Podobnie z hormonami i „trującą chemią” w mleku. Tak, w mleku występują naturalne hormony steroidowe. Tak, możliwe są pozostałości leków weterynaryjnych czy innych substancji i dlatego są one monitorowane.
Ale pytanie toksykologiczne nie brzmi: „czy coś da się wykryć?”, lecz **w jakiej dawce występuje i czy w tej dawce szkodzi**. Określenie „cała trująca chemia” nie jest kategorią naukową.
W sprawie finansowania badań przez przemysł właściwie się zgadzamy. Sponsorowanie przez producenta zwiększa ryzyko korzystnych dla sponsora wyników i wniosków. To realny konflikt interesów. Ale konflikt interesów nie jest automatycznie dowodem fałszerstwa. Jest powodem, żeby badanie czytać uważniej i szukać niezależnego potwierdzenia.
Dokładnie taki sam standard proponuję dla prac przywoływanych przez Jacka Safutę.
Najważniejszy nowy wątek to jednak szczepienia.
Napisała Pani, że dzieci w pełni zaszczepione **częściej chorują, są hospitalizowane i częściej umierają**.
To jest bardzo konkretne twierdzenie.
Dlatego proszę o bardzo konkretne źródło, zwłaszcza dla ostatniej części — większej śmiertelności wśród dzieci w pełni zaszczepionych.
Duże dane obserwacyjne, które znam, takiego obrazu nie pokazują.
Duńskie badanie rejestrowe objęło ponad **1,1 miliona dzieci urodzonych w Danii w latach 1999–2016**, czyli kolejne roczniki z osiemnastu lat, a nie 1,1 miliona dzieci obserwowanych jednocześnie. Analizowano w nim zależności między statusem szczepień, hospitalizacjami i zgonami. Nie wykazano obrazu, w którym pełne szczepienie wiązałoby się z większą śmiertelnością.
W innym dużym duńskim badaniu obejmującym ponad 800 tysięcy dzieci nie stwierdzono ogólnego wzrostu hospitalizacji z powodu zakażeń u dzieci zaszczepionych.
Jeżeli ma Pani publikację pokazującą, że **w pełni zaszczepione dzieci mają większą śmiertelność niż nieszczepione**, proszę ją podać.
Nie film, nie komentarz, nie wpis blogowy.
Tytuł pracy, autorzy, czasopismo.
Przeczytam.
Co do pytania, dlaczego nie wykonano jednego gigantycznego wieloletniego RCT całego kalendarza versus całkowity brak szczepień — odpowiedź jest dość oczywista: kiedy istnieje skuteczna profilaktyka poważnych chorób zakaźnych, celowe losowe pozostawienie części dzieci bez niej przez wiele lat rodzi poważny problem etyczny. Dlatego bezpieczeństwo całego programu bada się również na ogromnych bazach rejestrowych i w systemach nadzoru.
Na koniec sprawa „dobrego policjanta”.
Nie odpowiadam za styl, poglądy ani intencje innego komentującego. Odpowiadam wyłącznie za to, co sam tutaj piszę.
Pyta Pani, dlaczego poświęcam temu czas i czy „jest inaczej”.
Moje motywy nie zmienią ani jednego wyniku badania, statystyki hospitalizacji czy stężenia LDL. I właśnie dlatego **nie proszę Pani, aby wierzyła mi na podstawie mojego zawodu, nazwiska czy deklarowanych intencji**.
Studiuję te zagadnienia po to, żeby móc wypowiadać się na podstawie danych i faktów, a nie na podstawie cudzych przekonań, atrakcyjnych opowieści czy mitów, które ktoś podał mi wcześniej w gotowej formie.
Jeżeli wskaże Pani mój błąd — poprawię go. Tak jak przyjąłem Pani sprostowanie glutaminy.
Ale jeżeli odpowiedzią na dane zaczyna być pytanie, **kim jest rozmówca i po co w ogóle je sprawdza**, to przestajemy rozmawiać o nauce, a zaczynamy o podejrzeniach wobec człowieka.
A przecież Pani sama apeluje o weryfikowanie informacji.
Ja tylko ten apel traktuję dosłownie.
Nie sprawdzajmy najpierw, kto mówi. Sprawdźmy, czy to, co mówi, jest prawdą.

Pani Heleno,
ma Pani rację w jednym: nie odpowiedziałem poprzednio szerzej na wątek dotyczący planowanego objęcia szczepień przeciw HPV obowiązkiem.
Na dziś szczepienie przeciw HPV pozostaje w Polsce szczepieniem zalecanym. Resort zdrowia zapowiedział jednak objęcie go obowiązkiem od 2027 roku i prowadzone są prace nad odpowiednią zmianą przepisów.
Czy taki obowiązek powinien zostać wprowadzony, jest osobnym pytaniem prawnym, etycznym i politycznym. Celowo nie zamierzam tego sporu politycznego tutaj rozstrzygać.
Mogę natomiast sprawdzić twierdzenia medyczne, którymi uzasadnia Pani swój sprzeciw.
I tutaj zaczynają się problemy.
Pisze Pani:
**„Skuteczna profilaktyka poważnych chorób zakaźnych – to NIE SZCZEPIENIA! Ale ZDROWY STYL ŻYCIA”.**
Zdrowy styl życia jest bardzo ważny. Sen, aktywność fizyczna, prawidłowe żywienie i unikanie używek mają wpływ na zdrowie i prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
Ale nie wytwarzają swoistej odporności przeciw konkretnemu patogenowi.
Dobrym przykładem jest odra.
W 2007 roku Sandra W. Roush, Trudy V. Murphy i współpracownicy opublikowali w **„JAMA”** pracę „Historical Comparisons of Morbidity and Mortality for Vaccine-Preventable Diseases in the United States”.
Porównali historyczne dane z okresu poprzedzającego powszechne szczepienia z danymi po ich wprowadzeniu.
Dla odry średnia liczba zgłaszanych przypadków w latach 1953–1962 wynosiła **530 217 rocznie**. W 2006 roku zgłoszono ich 55.
Oznaczało to spadek o **99,9%**.
Oczywiście jest to porównanie historyczne, a nie randomizowany eksperyment, i samo w sobie nie pozwala oddzielić wpływu wszystkich zmian zachodzących w społeczeństwie na przestrzeni kilkudziesięciu lat.
Dlatego warto spojrzeć również na przebieg zmian po wprowadzeniu samej szczepionki.
CDC w swoim podręczniku **„Pink Book”** podaje, że przed wprowadzeniem szczepień rzeczywistą liczbę zachorowań na odrę w USA szacowano na **3–4 miliony rocznie**, natomiast po wprowadzeniu szczepionki w 1963 roku zapadalność spadła w ciągu kilku lat o ponad **95%**.
Na osobnej stronie CDC poświęconej historii odry podano także, że przed erą szczepień dochodziło w Stanach Zjednoczonych średnio do około **48 tysięcy hospitalizacji i 400–500 zgonów rocznie**.
To nie jest więc slogan reklamowy producenta szczepionki.
To wieloletnie dane epidemiologiczne, opublikowane i możliwe do sprawdzenia.
Oczywiście poprawa warunków sanitarnych ogromnie ograniczyła wiele chorób zakaźnych.
Ale kanalizacja nie chroni przed każdym patogenem.
A już szczególnie trudno przywoływać kanalizację jako alternatywę dla profilaktyki **HPV, wirusa przenoszonego przede wszystkim poprzez kontakty seksualne**.
Pisze Pani również, że nowotwory HPV-zależne są stosunkowo rzadkie.
Według danych **Krajowego Rejestru Nowotworów**, publikowanych obecnie również przez Narodowy Portal Onkologiczny, w Polsce w latach 2013–2022 rozpoznawano średnio około **2,5 tysiąca przypadków raka szyjki macicy rocznie**, a około **1,5 tysiąca kobiet rocznie umierało** z jego powodu.
Narodowy Portal Onkologiczny podaje jednocześnie, że około **95% przypadków raka szyjki macicy jest związanych z zakażeniem HPV**.
Możemy dyskutować, czy nazwać to chorobą „rzadką”.
Liczby pozostają takie same.
Co ważniejsze, nie musimy już oceniać skuteczności szczepionki przeciw HPV wyłącznie poprzez liczbę infekcji czy zmian przedrakowych.
W 2020 roku Jiayao Lei i współpracownicy opublikowali w **„New England Journal of Medicine”** badanie „HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer”.
Objęło ono **1 672 983 dziewczęta i kobiety w Szwecji**.
Inwazyjnego raka szyjki macicy rozpoznano u 19 kobiet zaszczepionych i 538 niezaszczepionych.
Po uwzględnieniu innych czynników szczepienie rozpoczęte przed 17. rokiem życia wiązało się z około **88% niższym ryzykiem zachorowania na raka szyjki macicy**.
To było badanie obserwacyjne, nie randomizowane — i właśnie dlatego mówię o związku obserwowanym w badaniu i o redukcji ryzyka, a nie o „absolutnym dowodzie”, który sam w sobie rozstrzyga każdą możliwą wątpliwość metodologiczną.
Pyta Pani: skoro istnieją dzieci i młodzi ludzie nieszczepieni, dlaczego nie wykorzystać ich jako grupy kontrolnej?
Ależ wykorzystuje się.
Tylko wtedy otrzymujemy **badanie obserwacyjne**, a nie randomizowane.
I właśnie dlatego trzeba uwzględniać różnice pomiędzy osobami szczepionymi i nieszczepionymi: stan zdrowia, korzystanie z opieki medycznej, sytuację socjoekonomiczną, wykształcenie rodziców, styl życia i wiele innych czynników.
To element metodologii.
Nie „unik”.
Przejdźmy do duńskiego filmu o dziewczętach, u których po szczepieniu HPV wystąpiły poważne dolegliwości.
Nie kwestionuję ich cierpienia.
Jeżeli po szczepieniu pojawia się podejrzenie poważnych działań niepożądanych, taki sygnał należy badać.
I właśnie to zrobiono.
W 2020 roku Anders Hviid i współpracownicy ze **Statens Serum Institut** opublikowali w **„British Medical Journal”** analizę wykorzystującą duńskie rejestry medyczne.
Kohorta źródłowa obejmowała **1 375 737 kobiet urodzonych w Danii**. Wśród nich zidentyfikowano przypadki zespołu przewlekłego zmęczenia, CRPS oraz POTS, a następnie przeprowadzono analizę typu *self-controlled case series*, w której porównuje się okresy po szczepieniu z innymi okresami obserwacji u tych samych osób.
Nie stwierdzono statystycznie istotnego zwiększenia częstości tych zespołów po szczepieniu HPV.
Dla łącznego punktu końcowego współczynnik ryzyka wyniósł **0,99**, z 95-procentowym przedziałem ufności od 0,74 do 1,32.
Autorzy nie twierdzą przy tym, że ich badanie „dowodzi absolutnego braku jakiegokolwiek ryzyka”. Tego rodzaju badań tak się nie interpretuje.
Wynik oznacza natomiast, że w zebranych danych nie wykazano zwiększonej częstości tych rozpoznań po szczepieniu.
Drugie duńskie badanie, autorstwa Reimara W. Thomsena i współpracowników, opublikowano również w 2020 roku, w **„American Journal of Epidemiology”**.
Obejmowało ono **314 017 zaszczepionych dziewcząt**, którym przypisano **314 017 dopasowanych porównań z grupy nieszczepionej**. Porównania te pochodziły od 177 724 unikalnych dziewcząt, ponieważ ta sama osoba mogła zostać wykorzystana jako kontrola więcej niż jeden raz.
Nie wykazano zwiększonego ryzyka kontaktów z opieką szpitalną z powodu takich objawów jak ból, zmęczenie, bóle głowy, omdlenia, tachykardia i szereg podobnych dolegliwości po szczepieniu.
Czy te badania są nieomylne?
Oczywiście, że nie.
Nie ma nieomylnych badań.
Ale właśnie tak wygląda odpowiedź nauki na sygnał bezpieczeństwa: pojawia się podejrzenie, następnie bada się duże populacje i sprawdza, czy podejrzewane zjawisko rzeczywiście występuje częściej po szczepieniu niż wynikałoby z częstości obserwowanej poza okresem ekspozycji albo w odpowiednio dobranej grupie porównawczej.
Dlatego mam problem ze zdaniem, że „prawie wszystkie badania wykonywane przez czynniki oficjalne są najczęściej niewiarygodne i tendencyjne”.
Jeżeli badanie potwierdza nasz pogląd — uznajemy je za dowód.
Jeżeli mu przeczy — uznajemy je za „oficjalne”, a więc z definicji niewiarygodne.
W ten sposób tworzymy przekonanie, którego **żadne możliwe dane nie są już w stanie obalić**.
To przestaje być sceptycyzmem naukowym.
Sceptycyzm naukowy polega właśnie na tym, że ten sam standard dowodowy stosujemy również wobec twierdzeń, z którymi sami się zgadzamy.
I na koniec wrócę do bardzo konkretnego twierdzenia z Pani poprzedniej wypowiedzi.
Napisała Pani, że dzieci w pełni zaszczepione **częściej chorują, częściej są hospitalizowane i częściej umierają**.
Poprosiłem przede wszystkim o źródło dotyczące większej śmiertelności.
Nadal go nie otrzymałem.
Dlatego chcę zastosować dokładnie taki sam standard, jaki zastosowałem powyżej do własnych argumentów.
Ja podaję:
**Roush, Murphy i wsp. – „JAMA”, 2007.**
**Lei i wsp. – „New England Journal of Medicine”, 2020.**
**Hviid i wsp. – „British Medical Journal”, 2020.**
**Thomsen i wsp. – „American Journal of Epidemiology”, 2020.**
I dokładnie o coś takiego proszę Panią.
Jeżeli istnieje badanie pokazujące, że **w pełni zaszczepione dzieci mają większą śmiertelność niż dzieci nieszczepione**, proszę podać:
**autorów, tytuł pracy, czasopismo i rok publikacji.**
Nie film.
Nie komentarz.
Nie cudze streszczenie badania.
Samą publikację.
Przeczytam ją.
Jeżeli wynik rzeczywiście jest taki, jak Pani twierdzi, nie będę miał najmniejszego problemu, żeby go przyjąć.
Ale standard dowodu powinien działać w obie strony.
Bo jeżeli wymagamy rzetelności od „oficjalnej medycyny”, tym bardziej nie powinniśmy zwalniać z niej twierdzeń, które są wobec niej krytyczne.

Pani Heleno,
dziękuję za polecenie książki „Żółwie aż do końca”.
Zgodnie z Pani sugestią zajrzałem do udostępnionej bibliografii. Od razu zaznaczę, żebyśmy później nie rozmawiali obok siebie: nie będę twierdził, że w kilka dni przeczytałem i zweryfikowałem ponad tysiąc numerowanych odwołań.
Zrobiłem coś, moim zdaniem, bardziej sensownego.
Poszukałem w tej bibliografii publikacji dotyczących konkretnych twierdzeń, które Pani postawiła w naszej rozmowie:
– że dzieci szczepione częściej chorują,
– częściej są hospitalizowane,
– częściej cierpią na alergie i choroby przewlekłe,
– że szczepionki i zawarte w nich adiuwanty glinowe przyczyniają się do tych chorób,
– oraz, przede wszystkim, że dzieci w pełni zaszczepione częściej umierają niż dzieci nieszczepione.
I wyniki tego przeglądu są dość interesujące.
Najpierw jednak dwie kwestie z Pani ostatniego komentarza.
Pisze Pani, że skoro HPV przenosi się przede wszystkim drogą płciową, to w Polsce zlikwidowano „Wychowanie do życia w rodzinie” i wprowadzono „Edukację zdrowotną” w celu „systemowego seksualizowania dzieci”, po czym dodaje Pani:
„Będzie przymus!”
Stan prawny od 1 września 2026 roku wygląda jednak trochę inaczej.
Edukacja zdrowotna rzeczywiście stała się przedmiotem obowiązkowym. Natomiast treści dotyczące zdrowia seksualnego zostały wyodrębnione do osobnego przedmiotu „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, który pozostaje nieobowiązkowy. Rodzice niepełnoletniego ucznia mogą pisemnie zrezygnować z jego udziału. Tak opisuje to samo Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Możemy oczywiście dyskutować, czy program jest dobry, czy zły, czy zgadzamy się z jego filozofią oraz co powinno być nauczane w szkole.
Ale jeżeli „przymus” ma oznaczać przymus uczestnictwa dziecka w zajęciach dotyczących zdrowia seksualnego, to takiego przymusu obecnie nie ma.
Przejdźmy do odporności.
Napisała Pani:
„ODRA, a także różyczka, świnka, ospa wietrzna – kiedyś zwykłe choroby dziecięce (…) ‘Nietrenowany’ naturalnymi patogenami układ odpornościowy np. atakuje swoje tkanki – wysyp alergii.”
To jest konkretna hipoteza biologiczna i właśnie dlatego powinna mieć konkretne potwierdzenie w badaniach.
Problem w tym, że odra jest wyjątkowo niefortunnym przykładem „treningu” odporności.
Naturalne zakażenie wirusem odry potrafi uszkadzać istniejącą pamięć immunologiczną — zjawisko określane jako amnezja immunologiczna. Po przechorowaniu odry dziecko może utracić część wcześniej wytworzonego repertuaru przeciwciał przeciwko innym patogenom.
Czyli naturalna odra niekoniecznie „trenuje” układ odpornościowy. Może również usuwać część efektów wcześniejszego treningu.
Ale jeszcze ciekawsza jest Pani hipoteza dotycząca alergii.
Bo tutaj mamy badania znajdujące się w bibliografii książki, którą sama Pani poleciła.
Jednym z nich jest:
Roma Schmitz i wsp., „Vaccination Status and Health in Children and Adolescents”, Deutsches Ärzteblatt International, 2011.
Autorzy wykorzystali dane reprezentatywnego niemieckiego badania KiGGS i porównali zdrowie dzieci szczepionych oraz nieszczepionych. Analizowali między innymi choroby zakaźne, alergie oraz choroby atopowe.
Wniosek?
Dzieci nieszczepione częściej przechodziły choroby, przeciw którym stosuje się szczepienia.
Natomiast częstość chorób alergicznych oraz nieswoistych infekcji nie zależała od statusu szczepienia. Co ciekawe, właśnie taki wynik przytacza również sama bibliografia „Żółwi”.
W bibliografii znajduje się również praca Tricii McKeever i współpracowników:
„Vaccination and Allergic Disease: A Birth Cohort Study”, American Journal of Public Health, 2004.
Początkowo autorzy rzeczywiście zauważyli związek statystyczny pomiędzy szczepieniem a rozpoznawaniem chorób alergicznych.
Ale po dokładniejszej analizie okazało się, że występował on wśród dzieci mających najmniej wizyt lekarskich i dawał się wyjaśnić właśnie tym czynnikiem.
Dziecko częściej odwiedzające lekarza ma jednocześnie większą szansę zostać zaszczepione i większą szansę mieć rozpoznaną alergię.
Końcowy wniosek autorów brzmi: rutynowe szczepienia nie były czynnikiem ryzyka astmy ani egzemy.
I tutaj chciałbym Pani zadać inne pytanie.
Skoro próbuje Pani wyjaśnić wzrost częstości alergii zmianami zachodzącymi w życiu współczesnych dzieci, to czy zna Pani badania dotyczące zmian środowiska, w którym te dzieci żyją?
Bo takich danych jest dużo.
Metaanaliza 35 badań z 12 krajów, obejmująca 453 470 osób, wykazała związek pomiędzy ekspozycją na zanieczyszczenia powietrza a alergicznym nieżytem nosa. Na każde dodatkowe 10 µg/m³ PM2.5 iloraz szans wynosił 1,12, dla PM10 – 1,13, dla NO₂ – 1,13. Efekt był silniejszy u dzieci i młodzieży niż u dorosłych.
Inny przegląd systematyczny z metaanalizą kohort urodzeniowych wykazał, że ekspozycja dzieci na zanieczyszczenia komunikacyjne wiązała się z późniejszym ryzykiem astmy. Dla PM2.5 OR wynosił około 1,14 na wzrost ekspozycji o 2 µg/m³, a dla sadzy 1,20. Stwierdzono również związek PM2.5 z uczuleniem na alergeny wziewne i pokarmowe oraz pewne sygnały dotyczące egzemy i kataru siennego.
Nie twierdzę przez to, że „smog powoduje wszystkie alergie”.
Właśnie przeciwnie.
Choroby alergiczne są wieloczynnikowe.
Znaczenie mają predyspozycje genetyczne, jakość powietrza, dym tytoniowy, warunki mieszkaniowe, dieta, mikrobiom, kontakt z alergenami, urbanizacja i wiele innych czynników.
Dlatego jeżeli w ostatnich dziesięcioleciach jednocześnie wzrosła liczba szczepień i częstość części alergii, sama zbieżność dwóch wykresów jeszcze nie dowodzi, że jedno spowodowało drugie.
W tym samym okresie zmieniły się również zanieczyszczenie powietrza, transport samochodowy, dieta, budownictwo, wykorzystanie tworzyw sztucznych i setki innych elementów środowiska.
Dlatego bardzo konkretnie pytam:
na jakim badaniu opiera Pani twierdzenie, że wzrost alergii jest skutkiem właśnie braku „treningu” poprzez odrę, świnkę czy różyczkę oraz szczepień?
Bo dla związku z zanieczyszczeniem środowiska potrafimy wskazać badania porównujące rzeczywistą ekspozycję i wynik zdrowotny.
Dla Pani hipotezy chciałbym zobaczyć podobne dane.
Teraz aluminium.
Tutaj podczas czytania bibliografii „Żółwi” znalazłem punkt, w którym jestem gotów przyznać autorom książki rację — ale tylko w zakresie, w którym wynika ona z danych.
W jednym z cytowanych badań szczepionki przeciw WZW A preparat kontrolny również zawierał 300 µg aluminium.
Jeżeli więc pytanie badawcze brzmiałoby:
„czy sam adiuwant glinowy powoduje określone działanie niepożądane?”
to porównanie preparatu zawierającego aluminium z drugim preparatem zawierającym aluminium oczywiście nie rozstrzyga dobrze tego konkretnego pytania.
To jest uczciwa uwaga metodologiczna.
Ale proszę zwrócić uwagę na logiczny krok, którego nie wolno tutaj zrobić.
Z: „to badanie nie pozwala ocenić samodzielnego wpływu aluminium”
nie wynika: „więc aluminium powoduje alergie, autoimmunizację, autyzm i inne choroby przewlekłe”.
Do drugiego twierdzenia potrzebujemy osobnego dowodu.
I obecnie mamy znacznie lepsze dane niż te, którymi dysponowali autorzy książki.
W 2025 roku Niklas Worm Andersson i współpracownicy opublikowali w Annals of Internal Medicine ogólnokrajowe duńskie badanie obejmujące 1 224 176 dzieci.
Badano zależność między skumulowaną ekspozycją na aluminium z adiuwantów szczepionkowych a późniejszym występowaniem chorób autoimmunologicznych, atopowych i alergicznych oraz zaburzeń neurorozwojowych.
Nie stwierdzono zwiększonego ryzyka tych kategorii chorób wraz ze wzrostem ekspozycji na aluminium.
W maju 2026 roku w BMJ ukazał się dodatkowo przegląd systematyczny obejmujący 59 badań: 11 badań randomizowanych, dziewięć kohortowych, 37 serii przypadków i dwa badania ekologiczne.
Autorzy stwierdzili, że dane wysokiej jakości z badań randomizowanych i dużych kohort konsekwentnie nie wykazują związku szczepionek z adiuwantami glinowymi z poważnymi lub przewlekłymi problemami zdrowotnymi, m.in. astmą, autyzmem czy innymi chorobami przewlekłymi.
Czy oznacza to, że aluminium nie może powodować żadnych działań niepożądanych?
Nie.
Opisano np. rzadkie, przewlekające się miejscowe guzki lub ziarniniaki nadwrażliwości.
I właśnie tak, moim zdaniem, powinna wyglądać uczciwa rozmowa o bezpieczeństwie: nie „ryzyko wynosi zero”, tylko jakie działania obserwujemy, jak często i co rzeczywiście wynika z danych.
Przejdźmy teraz do Pani twierdzenia, że dzieci zaszczepione częściej chorują i częściej trafiają do szpitala.
W bibliografii „Żółwi” znajduje się praca Jasona Glanza z 2013 roku:
„A Population-Based Cohort Study of Undervaccination in 8 Managed Care Organizations Across the United States”.
Badanie objęło ponad 323 tysiące dzieci.
I tutaj wyniki są ciekawe, ponieważ pokazują pułapkę prostych porównań.
Dzieci niedoszczepione z dowolnego powodu rzeczywiście miały mniej wizyt ambulatoryjnych niż dzieci szczepione zgodnie z harmonogramem.
Jednocześnie miały jednak więcej hospitalizacji: IRR 1,21.
W grupie niedoszczepionej wyraźnie z wyboru rodziców występowało mniej wizyt ambulatoryjnych i wizyt na SOR. Autorzy podkreślają, że wzorce korzystania z ochrony zdrowia różnią się pomiędzy tymi rodzinami.
To jest bardzo ważne.
Jeżeli rodzice nieszczepiący dziecka również rzadziej idą z nim do lekarza przy łagodniejszych objawach, to w dokumentacji medycznej dziecko może wyglądać na „rzadziej chorujące”, nawet jeżeli rzeczywista liczba infekcji jest podobna.
I właśnie dlatego w badaniach obserwacyjnych trzeba uwzględniać confounding, czyli czynniki zakłócające.
Jest też badanie jeszcze bardziej bezpośrednio dotyczące Pani koncepcji „obciążania” układu odpornościowego.
Glanz i współpracownicy w JAMA w 2018 roku sprawdzili, czy większa skumulowana ekspozycja na antygeny szczepionkowe w pierwszych 23 miesiącach życia wiąże się później z większym ryzykiem poważniejszych infekcji, przeciw którym te szczepionki nie były skierowane.
Badano infekcje kończące się wizytą na SOR lub hospitalizacją.
Wynik?
OR na każde dodatkowe 30 jednostek ekspozycji antygenowej wyniósł 0,94, z 95-procentowym przedziałem ufności 0,84–1,07.
Czyli nie stwierdzono zwiększonego ryzyka.
I teraz dochodzimy do bardzo ciekawej części „Żółwi”.
Autorzy wielokrotnie cytują raport Institute of Medicine z 2013 roku dotyczący bezpieczeństwa całego kalendarza szczepień.
I rzeczywiście, raport stwierdzał wtedy, że badania nad bezpieczeństwem koncentrowały się głównie na poszczególnych szczepionkach i konkretnych wynikach zdrowotnych, a nie przeprowadzono całościowego badania porównującego całkowicie nieszczepione dzieci z w pełni zaszczepionymi pod kątem wszystkich problemów zdrowotnych zgłaszanych przez zainteresowane strony.
To jest prawdziwe zdanie.
Ale raport nie mówi:
„nikt nie bada dzieci szczepionych i nieszczepionych”.
Wręcz przeciwnie.
Ten sam raport stwierdza, że Vaccine Safety Datalink zawiera dostatecznie dużą grupę nieszczepionych dzieci, aby badać różnice pomiędzy dziećmi szczepionymi i nieszczepionymi.
Rekomenduje również dalsze wykorzystywanie VSD do badania bezpieczeństwa kalendarza szczepień.
Czego IOM nie rekomendował?
Randomizowanego eksperymentu „pełny kalendarz kontra żadnych szczepień”.
I tutaj wracamy do rzeczy, którą próbowałem Pani wcześniej wyjaśnić.
W badaniu obserwacyjnym możemy porównywać dzieci, których rodzice zdecydowali się nie szczepić, z dziećmi zaszczepionymi.
W randomizowanym eksperymencie badacz sam losowo decyduje, że konkretne dziecko nie otrzyma żadnych szczepień przez wiele lat.
To nie jest to samo.
IOM właśnie dlatego rekomendował, aby takiego RCT nie rozpoczynać.
Pozostaje wreszcie twierdzenie najpoważniejsze:
że dzieci zaszczepione częściej umierają.
I tutaj mam problem.
Przeszukałem poleconą przez Panią bibliografię pod kątem śmiertelności, dzieci szczepionych i nieszczepionych, pełnego kalendarza i zgonów.
Znalazłem m.in. raport IOM dotyczący szczepień i nagłych niespodziewanych zgonów niemowląt. Sama bibliografia „Żółwi” go przywołuje.
Ale raport nie stwierdził zwiększonego ryzyka śmierci spowodowanego szczepieniami.
Dla części szczepionek dostępne dane przemawiały przeciw związkowi przyczynowemu z SIDS, dla innych ówczesna baza dowodowa była zbyt mała, aby związek ostatecznie potwierdzić lub odrzucić.
Znalazłem też w rozdziale dotyczącym badań zaszczepieni–nieszczepieni bardzo wymowny cytat pytający:
jaka jest śmiertelność zaszczepionych w porównaniu z nieszczepionymi?
Tyle że to nie jest wynik badania.
To pytanie pochodzi z broszury Johna Gibbsa „Compulsory Vaccination Briefly Considered” z 1856 roku.
Pytanie zadane w 1856 roku nie jest dowodem, że dzieci zaszczepione umierają częściej w wieku XXI.
I właśnie w tym miejscu chciałbym wrócić do Pani propozycji książki „Żółwie aż do końca”.
Nie zamierzam jej odrzucać dlatego, że jest krytyczna wobec szczepień.
Nie zamierzam również twierdzić, że wszystko, co napisali jej autorzy, jest błędne.
Wręcz przeciwnie: znalazłem tam kilka zasadnych pytań metodologicznych.
Problem polega na czym innym.
Można mieć bibliografię liczącą ponad tysiąc odwołań, ale liczba przypisów nie rozstrzyga, czy wynik cytowanej publikacji rzeczywiście dowodzi postawionej tezy.
W przesłanej bibliografii znalazłem:
badanie zaszczepionych i nieszczepionych, które nie wykazało większej częstości alergii u zaszczepionych;
badanie alergii, które po uwzględnieniu confoundingu stwierdziło, że rutynowe szczepienia nie zwiększały ryzyka astmy ani egzemy;
badanie HPV i chorób autoimmunologicznych, które nie wykazało zwiększonego ryzyka badanych chorób po szczepieniu, choć miało ograniczoną moc dla poszczególnych rzadkich rozpoznań;
raport IOM mówiący zarówno o istniejących lukach w badaniach całego harmonogramu, jak i o możliwości prowadzenia porównań szczepionych z nieszczepionymi;
oraz liczne źródła dotyczące konkretnych szczepionek i konkretnych działań niepożądanych.
Natomiast nadal nie znalazłem publikacji pokazującej to, co Pani stwierdziła: że dzieci w pełni zaszczepione mają większą śmiertelność niż dzieci całkowicie nieszczepione.
Być może ją przeoczyłem.
Bibliografia jest ogromna i z całą pewnością nie sprawdziłem każdej pozycji.
Dlatego zamiast urządzać zabawę polegającą na tym, że ja będę kolejno analizował setki publikacji, a Pani po każdej analizie będzie mogła powiedzieć: „ale nie przeczytał Pan pozostałych”, proponuję znacznie prostsze rozwiązanie.
Proszę wskazać tę publikację z bibliografii „Żółwi”, która Panią przekonała, że dzieci w pełni zaszczepione umierają częściej niż dzieci nieszczepione.
Jedną.
Najmocniejszą.
Autor.
Tytuł.
Czasopismo.
Rok.
PMID, DOI albo chociaż numer przypisu w „Żółwiach”.
Przeczytam ją bardzo uważnie.
Sprawdzę, jaka była populacja, jak zdefiniowano „zaszczepione” i „nieszczepione”, ile było zgonów, jaka była wielkość grup, w jaki sposób kontrolowano czynniki zakłócające i co rzeczywiście napisali autorzy.
Jeżeli wynik pokazuje większą śmiertelność dzieci w pełni zaszczepionych, napiszę tutaj wprost:
tak, istnieje takie badanie i taki wynik uzyskano.
Ale ciężar wskazania badania, na którym opiera Pani własne twierdzenie, nie może należeć do rozmówcy.
Jeżeli jakiś wynik przekonał Panią do napisania publicznie, że dzieci w pełni zaszczepione częściej umierają, to zakładam, że wie Pani, który to wynik.
I właśnie o niego proszę.

Panie Klaudiuszu, mam przekonanie (graniczące z pewnością), że prezentuje Pan tu stanowisko z „drugiego poziomu” dyskusji nad szczepionkami („Żółwie…”, s.546-547), czyli:
1) jest Pan zwolennikiem szczepień,
2) jest Pan zawodowo obeznany z terminologią medyczną w tym temacie,
3) szafuje wynikami „badań na każdą okazję”,
4) wzbudza Pan prawdziwy podziw dla swych dokonań na tym polu, co najmniej w p. Anty-… 🙂

Teraz czas na „trzeci poziom” dyskusji…

Proszę rzucić wyzwanie i stanąć do medialnego pojedynku z chętną osobę, siedzącą głęboko w temacie PRAWDZIWEJ NAUKI o SZCZEPIONKACH! Ale tu pewnie zaraz okaże się, że jest to po prostu niemożliwe, bo nie ma przyzwolenia systemu na uczciwą, otwartą naukową debatę!
Dogmat jest jeden: „szczepionki są bezpieczne i skuteczne”, prawda?

Program Edukacji Zdrowotnej (EZ) – jest ewidentnie zły. Owoce i skutki widać w krajach Zachodu! MEN pod presją większości rodziców, tylko się przyczaił, zrobił mały unik. „OBECNIE” (kluczowe słowo) EZ – zdrowie seksualne, nie jest przymusowe, a za rok?

Co do choroby ODRY, cytat z Pana: „naturalna odra niekoniecznie trenuje układ odpornościowy. Może również usuwać część efektów wcześniejszego treningu”.
Co Pan tu właściwie powiedział?
Zwykła obserwacja, każdemu rodzicowi daje taką wiedzę, że dziecko po przebytej infekcji może być osłabione dopiero co stoczoną bitwą!! To chyba normalne, prawda?
Pan poda, jakie badania wykazały „trwałe upośledzenie odpowiedzi immunologicznej organizmu na już znane mu patogeny”.
Tak – żartuję sobie z Pana!

Jeszcze nie wspomniałam chyba, że częstą praktyką w badaniach prowadzonych przez koncern farmaceutyczny lub na jego zlecenie, jest badanie kilku różnych zmiennych, a publikowanie we wnioskach np. „sukcesu” tylko tej jednej, która akurat wypadła pozytywnie, korzystnie dla koncernu.

Dobrze, że Pan tu wspomniał o „naukowym stylu” badań nad np. szkodliwością aluminium – glinu w szczepionkach, „gdyby preparat kontrolny również zawierał 300 µg aluminium, to nie byłoby to miarodajne”. Już samo określenie „preparat kontrolny”, „placebo” jest tak oczywiste, że POWINNA to być substancja całkowicie obojętna dla organizmu.
A niestety, tak się „sprawdza” bezpieczeństwo nowych szczepionek, że grupie kontrolnej także podawana jest szczepionka, ale taka, która już została wcześniej dopuszczona do stosowania.

No i nie podałam odnośnika do tego badania, o które się Pan upomniał.
Widzi Pan, że nie warto ze mną dyskutować!