Rewitalizacja Cmentarza Żydowskiego w Lublińcu. Społeczną inicjatywę wsparł Urząd Miejski oraz ZWiUK
Trwa drugi etap rewitalizacji Cmentarza Żydowskiego w Lublińcu. Tym razem jest on związany z uporządkowaniem nagrobków, które niegdyś zostały zniszczone i zdemontowane ze swoich pierwotnych miejsc lecz w różnym stanie zachowały się na terenie kirkutu.
Odratowane macewy zostaną wyeksponowane wzdłuż historycznej ścieżki w formie lapidarium.
Działania wspierane przez Urząd Miejski w Lublińcu prowadzone są społecznie, pod nadzorem grupy pasjonatów: Sławomira Pastuszki, judaisty i historyka oraz Bartłomieja Zbączyniaka z grupy „Lubliniec – ocalić od zapomnienia”.
W przedsięwzięcie zaangażowali się pracownicy Wydziału Sportu i Zieleni oraz Wydziału Komunalnego Urzędu Miejskiego w Lublińcu, pracownicy Zakładu Wodociągów i Usług Komunalnych z dyrektorem Markiem Brzeziną oraz Sebastian Ziółek, Kajetan Zbączyniak i Jerzy Orszulak – radny Rady Powiatu w Lublińcu.
Na podstawie / zdjęcie: lubliniec.eu
Rys historyczny. Cmentarz Żydowski usytuowanym jest pomiędzy ulicami 11 listopada i Sobieskiego. Kirkut funkcjonował do roku 1939. Teren pod cmentarz został nabyty 28 maja 1845 r. za 20 talarów przez Gminę Żydowską. Początkowe wymiary cmentarza to 15 × 12 prętów (1 pręt = 3,5 metra). W 1865 r. został on poszerzony o kolejne 118 prętów kwadratowych, osiągając powierzchnię 0,15 ha.
Na terenie cmentarza, początkowo otoczonego i zdobionego przez las, powstał istniejący do dzisiaj budynek, w którym mieściły się kostnica, kaplica, pomieszczenie rytualnych obmywań, mieszkanie grabarza i pomieszczenia gospodarcze.
Teren nekropolii otoczono murem z czerwonej cegły, z dwiema bramami – również istniejącymi do dnia dzisiejszego. Jedna przeznaczona była do wprowadzania zwłok do pomieszczeń sakralnych, natomiast drugą bramą uczestnicy ceremonii pogrzebowych opuszczali cmentarz.
Nekropolię podzielono na trzy parcele – osobno chowano dzieci, dostojników żydowskich i pozostałych. W przeciągu 100 lat istnienia cmentarza pochowano tutaj 1.117 zmarłych wyznania Mojżeszowego. Wśród nich spoczywali dziadkowie Edyty Stein: Adelajda Courant z d. Buchard (+ 1883) oraz Salomon Courant (+ 1898), także starsi bracia Edyty: Emst (urodzony w 1890 r. w Gliwicach, zmarły w 1892 r. w Lublińcu) i Richard (zmarły w 1887 r. w wieku 7 dnia).
Sama Edyta Stein odwiedzała to miejsce i wspominała o nim w późniejszych latach: „Szliśmy na przechadzkę do lasu i na piękny, położony na jego skraju cmentarz, gdzie spoczywali nasi dziadkowie i w małych grobach dziecięcych rodzeństwo zmarłe na długo przed naszym urodzeniem”.
W 1939 roku cmentarz został zamknięty przez niemieckiego okupanta. Po II wojnie światowej został poważnie zdewastowany. Mieszkańcy wspominają, że w 1972 r. pewien człowiek, używając trzech ciągników z przyczepami, wywiózł najcenniejsze nagrobki, wykonane z marmuru i granitu.
W roku 1958 teren przejęło państwo, a od roku 1983 mieścił się tutaj… Ośrodek Nauki Jazdy Ligi Obrony Kraju. Wydzielono jednak specjalne miejsce na lapidarium, w którym umieszczono ocalałe macewy. Znajduje się tu również masywny obelisk z gwiazdą Dawida – zbudowany z zachowanych tablic. Odremontowano także kaplicę grobową rodziny Koenigsbergów i umieszczono na niej tablicę z napisem: „Miejsce po cmentarzu żydowskim z XIX wieku”. W górnej części kaplicy do dziś widnieje dobrze zachowany napis: „Dziedzictwo (miejsce) pochówku rodziny Koenigsberg” (tłum.).
Począwszy od lat dziewięćdziesiątych, sprawa zdewastowanej nekropolii bulwersowała część mieszkańców i stała się głośna w mediach, o czym świadczą tytuły artykułów prasowych: „Kiedyś cmentarz, dziś plac manewrowy”, „Parkowanie na Żydach”, „Cmentarz, którego nie ma”, „Smutny relikt”. Prasa koncentrowała się nad ówczesnym przeznaczeniem terenu pisząc m.in., że: „Dziesiątki macew było rozrzuconych w nieładzie, a samochody manewrowały na grobach zmarłych”.
Ostatnie konkretne prace porządkowe przeprowadzono na cmentarzu w roku 2007. Następnego roku władze samorządowe podjęły starania o przywrócenie kirkutowi należnej mu czci. Pamiątkowa tablica z krótką historią obiektu znajduje się naprzeciw budynku Zespołu Szkół im. Adama Mickiewicza.
W pobliżu lapidarium można zobaczyć sześć okazów Żywotnika Zachodniego, włączonych do rejestru lublinieckich Pomników Przyrody w dniu 6 lutego 1996 roku.
Na podstawie: Wikipedia.pl / kirkuty.xip.pl / Liliana Mzyk, Jan Fikus: „Lubliniec – Śladami Edyty Stein”
Nasze archiwalne teksty na temat Cmentarza Żydowskiego:
Zapomniany cmentarz w samym sercu Lublińca. Żydowski Kirkut skazany na klęskę. [FILM]
