Chłopski strój opolski

„Dawny strój regionu opolskiego należy do grupy strojów nizinnej części Górnego Śląska W pierwszej połowie XIX wieku zarówno odzież męska jak i damska była wykonywana przeważnie z płótna domowej produkcji , bielonego na słońcu . Płótno, z którego szyto ubiór męski było grubsze od tego, z którego szyto strój kobiecy. Strój tutejszy nazywany był „ chłopskim lub polskim’’ w odróżnieniu od „ pańskiego’’, „niemieckiego ‘’ .

Jak się nosiły kobiety
Kobiety włosy nosiły z rozdziałem pośrodku na tak zwaną bruzdę. Dwa warkocze u dziewcząt zaplecione we troje, u mężatek we dwoje, wiszące spuszczone z tyłu, lub spięte na przedzie głowy. Do kościoła noszono na głowie chustki rogówki, białe, haftowane (co stanowi elegancję), niekiedy czerwone z żółtymi plamkami lub kwiatkami. Róg chusty haftowany spadał na plecy z tyłu głowy. Koszula miała rękawy na ramionach haftowane czerwono, niebiesko lub czarno, haft ten zwano „przyramiączka”. Oplecak (gorset), zwykle koloru zielonego przyszywany był do mazelonki (spódnica), na piersiach wycięty i obszyty szlajfką.

Kiecka zwana tu również fryzką czy mazelonką zwykle była czerwona z grubej materii fałdowana z zieloną wstęgą u dołu, niekiedy niebieska z jasno niebieską wstęgą. Zapaska (fartuch) przywiązana u pasa zwykle jasna, wąska krótsza od kiecki. Zapaskę zdobiono haftami w motywy kwiatowe. Pod mozelonki zakładano spódnice, które miały za zadanie poszerzenie sylwetki w dolnej partii. Mężatki ubierały w dni odświętne czarne jakle-jupy o luźnym kroju w tak zwany dzwon, rozszerzała się ku dołowi. Tył zazwyczaj był dłuższy i wykończony półkoliście. Z przodu jakla zapinana była na całej długości na guziki. Rękawy jupy były długie z bufkami, zwężały się ku dołowi. Pod szyją jakla wykończona była stójką. Jakle odświętne bardzo często zdobione były przyszytą u dołu szeroką koronką, najczęściej w tym samym kolorze co jakla.

Obuwie
Jeszcze około 1885 roku chodzono latem wyłącznie boso , zaś zimą noszono grube czerwone pończochy i płytkie trzewiki bez obcasów lub buty z cholewami . Zamożne gospodynie nosiły buty z cholewami bardzo długimi , układającymi się w fałdy poniżej kolan . W latach 80 – tych XIX wieku zaczynają zanikać niezgrabne buty, zastąpione wysokimi sznurowanymi trzewikami noszonymi w dni świąteczne.

Jak się nosili mężczyźni

Uczesanie i nakrycie głowy. Starzy chłopi, jak nakazywał obyczaj włosy zaczesywali „statecznie”, czyli po prostu na czoło. Młodsi natomiast czesali się na bok, z przedziałem po lewej stronie. Nakrycie głowy nosili tylko mężczyźni starsi i był to latem kapelusz filcowy czarny lub szary, zimą zaś czapka barania
Koszule były szyte z płótna bawełnianego, miały przy rękawach mankiety a przy szyi wywijany kołnierzyk. Koszule zawsze były „szkrobione” – krochmalone. Zarówno w dzień powszedni jak i święta – zawsze – koszulę wkładano do galotów, a jej długość zastępowała bieliznę.

Galoty-spodnie zamożni chłopi nosili galoty wełniane w kolorze granatowym, czarnym, lub skórzane irchowe farbowane na żółty kolor. Galoty miały proste długie nogawki, po bokach wpuszczane kieszenie, rozpór z przodu i były na pasku. Kto miał buty z cholewami nogawki wpuszczał do cholew, kto miał niskie byty nogawki spuszczał w dół. Biedni chłopi nosili galoty nazywane „surówki” szyte z samodziałowego grubszego lnianego płótna. Były to dwie nogawki każda wykonana z długości płótna złożonego na pół, bez klina w kroku, bez kieszeni, w pasie ściągane trokiem, z rozporem na przodzie.
Westa stanowiła część ubioru wierzchniego zakładaną bezpośrednio na koszulę, zapinana pod szyję na jeden rząd mosiężnych guzików, bez kołnierzyka i stosunkowo krótka. Podszyta była podszewką białą lub czerwoną. Na westę zakładano kamizele szyto ją z granatowego sukna na podszewce, miała wykładany leżący kołnierz.

Kamizele były stosunkowo krótkie i zapinane na guziki kościane lub z masy. W lecie kamizele noszono rozpięte, aby widać było błyszczące guziki westy, natomiast w chłodne dnie zapinano je pod szyją. Kamizele zamożnych wieśniaków miały metalowe pozłociste guziki z wytłoczonymi kwiatkami. Wierzchnim okryciem ochraniającym od zimna, ale także noszonym „od parady” był płaszcz. Uszyty z granatowego sukna był długi prawie do stup, i lekko wcięty w pasie, z szerokim „lemcem” koło szyi, z długim prostym rękawem i z pionowymi bocznymi kieszeniami, na białej wełnianej lub flanelowej podszewce.

Opisy nie wspominają o ozdobach, zapięcie stanowiły haftki. Obuwie – tradycja ustna podaje, że na pole i w obejściu niemal wszyscy chodzili boso. Codziennym obuwiem w gospodarstwie były też drewniane trepy wykonywane we własnym zakresie. Paradnie na uroczystości rodzinne czy kościelne zakładano buty z cholewami. Wysoki but był oznaką stateczności i odpowiedniej sytuacji majątkowej. Jedynym dodatkiem do tradycyjnego stroju męskiego była chustka „satka” wiązana na szyi. Była przeważnie czerwona, z bawełny, jedwabiu lub wełny.

Tekst: Ewa Kruszyna

Bibliografia:
Stroje ludowe z powiatu opolskiego – z archiwum Związku Rolników Śląskich.
Atlas Polskich Strojów ludowych Strój Opolski PTL– Barbara Bazielich